گاهی لوله برق را خم میکنید و زاویه دقیقاً همان چیزی میشود که انتظار داشتید، اما نتیجه هنوز درست نیست. وقتی به قسمت خم نگاه میکنید، مقطع لوله دیگر کاملاً گرد نیست؛ یک سمت تخت شده، داخل قوس کمی جمع شده یا در حالت شدیدتر، فنر سیمکشی بهسختی از آن عبور میکند.
دوپهن شدن لوله برق هنگام خم کردن یکی از مشکلات رایج در اجرای لولهگذاری است و همیشه هم به معنی بیکیفیت بودن لوله نیست. انتخاب فنر نامناسب، کوچک بودن شعاع خم، فشار آوردن روی یک نقطه، عجله در خمکاری و در لولههای خم گرم، حرارت نامناسب میتوانند باعث شوند شکل مقطع لوله تغییر کند.
این مشکل را بهتر است همان زمان اجرای لولهگذاری جدی بگیرید. اگر لولهای که امروز با کمی فشار سیم از آن رد میشود زیر گچ یا بتن قرار بگیرد، ممکن است چند سال بعد هنگام تعویض سیم یا اضافه کردن مدار جدید به یک دردسر جدی تبدیل شود.در ادامه بررسی میکنیم چرا لوله دوپهن میشود، چه زمانی هنوز قابل استفاده است و چطور میتوان از تکرار این مشکل جلوگیری کرد.
دوپهن شدن لوله برق دقیقاً یعنی چه؟
مقطع یک لوله سالم تقریباً دایرهای است. وقتی لوله بهدرستی خم شود، این شکل در قسمت قوس نیز باید تا حد زیادی حفظ شود. اگر بعد از خمکاری مقطع از حالت گرد به بیضی یا تخت تبدیل شود، اصطلاحاً لوله دوپهن شده است.
این حالت با چینخوردگی یا شکستگی فرق دارد. در دوپهنشدن ممکن است بدنه هنوز سالم باشد اما قطر داخلی در یک جهت کاهش پیدا کرده باشد. اگر فشار بیشتر شود، مشکل میتواند به لهشدگی یا ایجاد یک فرورفتگی مشخص در داخل قوس برسد.
اهمیت موضوع فقط ظاهری نیست. وظیفه لوله برق ایجاد مسیری مناسب برای عبور و حفاظت از سیمهاست. هر تغییری که فضای مفید داخل لوله را کم کند، میتواند مستقیماً روی سیمکشی اثر بگذارد.
به همین دلیل یک خم خوب فقط خمی نیست که مثلاً زاویه ۹۰ درجه ایجاد کند. ممکن است زاویه دقیق باشد، اما شعاع آن آنقدر کم شده باشد که مقطع لوله آسیب ببیند.
مطالعه بیشتر:خم تند لوله برق
چرا دوپهن شدن لوله برق هنگام خم کردن اتفاق میافتد؟
در اغلب پروژهها یک عامل واحد مقصر نیست. معمولاً روش اجرا، فنر و شعاع خم در کنار هم نتیجه نهایی را تعیین میکنند.
شعاع خم را بیش از حد کوچک گرفتهاید
یکی از مهمترین علتها این است که برقکار میخواهد تغییر مسیر زیادی را در فضای خیلی کمی ایجاد کند.فرض کنید قرار است لوله ۹۰ درجه بچرخد. اگر این تغییر جهت در یک قوس نرم اتفاق بیفتد، فشار روی طول بیشتری از لوله پخش میشود. اما اگر تمام زاویه در چند سانتیمتر ایجاد شود، بخش داخلی خم فشرده و قسمت بیرونی کشیده میشود.
در چنین شرایطی دیواره لوله ممکن است به سمت داخل حرکت کند و مقطع از حالت گرد خارج شود.بنابراین هر خم ۹۰ درجهای الزاماً مشکل ندارد. مسئله این است که این ۹۰ درجه با چه شعاعی ایجاد شده است.اگر خود مقطع لوله سالم است اما قوس بیش از حد تیز شده، موضوع بیشتر به «خم تند لوله برق» مربوط میشود. اگر همین خم تند باعث تختشدن مقطع شده باشد، با دوپهنشدن هم روبهرو هستیم.
فنر خمکن مناسب نیست
فنر خمکن یکی از مهمترین ابزارهایی است که هنگام شکلدادن لوله خم سرد از داخل، دیواره را حمایت میکند.وجود فنر باعث میشود لوله نتواند بهراحتی به سمت مرکز جمع شود. اما این فقط زمانی درست عمل میکند که فنر متناسب با لوله انتخاب شده باشد.اگر فنر نسبت به قطر داخلی کوچک باشد، فضای زیادی بین آن و دیواره باقی میماند. در نتیجه لوله قبل از اینکه به فنر تکیه کند، مقداری تغییر شکل میدهد.در طرف مقابل، فنر بیش از حد بزرگ نیز مشکلساز است؛ چون ممکن است به سختی داخل لوله حرکت کند و بعد از ایجاد خم بیرون آوردنش دشوار شود.بنابراین صرف اینکه «فنر داخل لوله است» به معنی اجرای صحیح نیست. سایز فنر، سلامت آن و محل قرارگیریاش اهمیت دارد.
فنر خراب یا تغییر شکل داده است
فنری که مدت زیادی استفاده شده ممکن است در بعضی قسمتها کشیده، پیچیده یا له شده باشد. چنین ابزاری دیگر فشار را به شکل یکنواخت به دیواره منتقل نمیکند.قبل از شروع خمکاری بهتر است فنر را نگاه کنید. اگر فاصله حلقهها در یک بخش غیرعادی است یا خود فنر تاب برداشته، استفاده از آن میتواند کیفیت خم را پایین بیاورد.فنر سالم باید علاوه بر حمایت از دیواره، بعد از پایان کار نیز بدون دردسر غیرعادی از لوله خارج شود.
فشار را فقط روی یک نقطه وارد میکنید
یکی از اشتباههای رایج این است که لوله روی زانو، لبه یا نقطهای ثابت قرار میگیرد و تمام نیرو دقیقاً همانجا وارد میشود.نتیجه معمولاً بیشتر شبیه یک گوشه است تا یک قوس.برای ایجاد خم مناسب، نیرو باید بهتدریج در محدوده بزرگتری پخش شود. هرچه فشار موضعیتر باشد، احتمال فرورفتگی و تختشدن مقطع بیشتر خواهد بود.به همین دلیل بهتر است در زمان خمکردن فقط به زاویه نهایی نگاه نکنید. خود شکل قوس را نیز ببینید.
خم را خیلی سریع انجام میدهید
عجله در خمکاری معمولاً باعث میشود نیرو فرصت توزیع شدن پیدا نکند.اگر زاویه در یک حرکت ناگهانی ایجاد شود، یک قسمت کوچک از لوله بیشتر از سایر نقاط تحت تنش قرار میگیرد. خم تدریجی کنترل بیشتری میدهد و برقکار میتواند قبل از اینکه تغییر شکل شدید شود، متوجه مشکل شود.اگر در همان چند درجه اول احساس کردید مقطع در حال تختشدن است، ادامه دادن فشار معمولاً اشتباه است. همانجا باید فنر، شعاع خم و محل اعمال نیرو دوباره بررسی شوند.
چرا لوله خم گرم بیشتر ممکن است تخت شود؟
در لوله خم گرم یک عامل دیگر نیز وارد کار میشود: حرارت.گرما قرار است لوله را به اندازهای نرم کند که شکلپذیر شود. اگر لوله بیش از حد گرم شود، دیواره مقاومت خود را از دست میدهد و هنگام خمشدن راحتتر به سمت داخل فرو میرود.مشکل دیگر، گرم کردن نامساوی است. اگر یک سمت لوله خیلی نرم و سمت دیگر هنوز سفت باشد، تغییر شکل در اطراف مقطع یکنواخت اتفاق نمیافتد.گرم کردن فقط یک نقطه کوچک نیز میتواند باعث شود تمام زاویه دقیقاً در همان بخش شکل بگیرد؛ نتیجه یک خم بسیار تند و احتمالاً دوپهنشده خواهد بود.به همین دلیل در خم گرم، فقط «مقدار حرارت» اهمیت ندارد. محل حرارتدهی، یکنواختی آن و نحوه ایجاد قوس نیز تعیینکنندهاند.حرارت بیشتر همیشه به معنی خم راحتتر و بهتر نیست.
چرا لوله خم سرد هم ممکن است دوپهن شود؟
خم سرد بودن لوله به این معنا نیست که میتوان آن را با هر شعاع و هر فشاری خم کرد.در اجرای صحیح، فنر متناسب داخل لوله قرار میگیرد و خم بهتدریج ایجاد میشود. اگر فنر کوچک باشد، فشار فقط روی یک نقطه قرار بگیرد یا قوس بیش از حد تند باشد، حتی یک لوله مناسب خم سرد نیز میتواند تغییر شکل دهد.شرایط محیط نیز بیتأثیر نیست. در هوای خیلی سرد رفتار مکانیکی محصولات پلیمری تغییر میکند و اعمال فشار ناگهانی میتواند احتمال تغییر شکل یا حتی شکستگی را افزایش دهد.اگر لوله خم سرد بهسختی فرم میگیرد، استفاده خودسرانه از شعله راهحل مناسبی نیست. ابتدا باید مطمئن شوید فنر درست انتخاب شده، محصول برای روش موردنظر مناسب است و شعاعی که میخواهید ایجاد کنید بیش از حد کوچک نیست.
از کجا بفهمیم دوپهن شدن لوله جدی است؟
اول از همه به محل خم نگاه کنید. اگر تفاوت شکل مقطع کاملاً با چشم دیده میشود، باید بیشتر بررسی شود.قسمت داخلی قوس نیز مهم است. وجود چین، فرورفتگی یا یک نقطه شکست مشخص نشان میدهد فشار فقط باعث بیضیشدن ساده نشده و تغییر شکل شدیدتری رخ داده است.بعد مسیر داخلی را در نظر بگیرید. اگر فنر سیمکشی دقیقاً در محل خم با مقاومت غیرعادی روبهرو میشود یا کابل به سختی عبور میکند، نباید موضوع را نادیده گرفت.البته گیر کردن فنر همیشه از دوپهنشدن نیست. پلیسه، اتصال نامناسب، تعداد زیاد خمها یا مانع داخل مسیر هم میتواند همین علامت را ایجاد کند.برای همین بهتر است چند نشانه را کنار هم ببینید: ظاهر خم، وضعیت مقطع و امکان عبور مناسب سیم.
آیا لوله دوپهن شده هنوز قابل استفاده است؟
پاسخ به شدت تغییر شکل بستگی دارد.اگر تغییر فرم بسیار جزئی است، هیچ ترک یا چین عمیقی وجود ندارد و مسیر داخلی همچنان شرایط موردنیاز پروژه را دارد، تصمیم نهایی باید براساس مشخصات همان لوله و الزامات اجرای پروژه گرفته شود.اما اگر تغییر شکل کاملاً مشخص است، مقطع بهطور محسوس محدود شده، فنر سیمکشی به سختی عبور میکند یا در بدنه چین و شکست دیده میشود، نگه داشتن همان بخش انتخاب مناسبی نیست.
این نکته را هم در نظر بگیرید که لوله فقط برای سیمکشی امروز نیست. ممکن است پنج سال بعد لازم باشد یک سیم خارج یا مدار جدیدی اضافه شود.اگر در مرحله اجرای ساختمان هنوز به لوله دسترسی دارید، اصلاح یک خم معیوب بسیار سادهتر از باز کردن دیوار یا کف در آینده است.
اگر لوله بعد از خم کردن دوپهن شد چه کنیم؟
اگر همان حین کار متوجه شدید لوله در حال تختشدن است، اولین کار این است که فشار را متوقف کنید.ادامه دادن خم معمولاً مشکل را بیشتر میکند.بررسی کنید فنر واقعاً در محل قوس قرار دارد یا نه. سپس ببینید سایز فنر متناسب است و آیا شعاعی که انتخاب کردهاید فضای کافی دارد.اگر تغییر شکل محدود است و هیچ ترک یا چین مشخصی دیده نمیشود، شاید بتوان مسیر را با شعاع بزرگتری دوباره طراحی کرد. با این حال بهتر است همان قسمت را بارها خم و صاف نکنید؛ اعمال تنش مکرر روی یک نقطه میتواند احتمال آسیب را افزایش دهد.اگر لوله بهوضوح له شده، چین خورده یا ترک دارد، منطقیتر است بخش معیوب را تعویض کنید.گاهی برقکار برای صرفهجویی در یک تکه لوله مدت زیادی برای اصلاح آن وقت میگذارد، در حالی که تعویض همان بخش هم سریعتر است و هم اطمینان بیشتری ایجاد میکند.
چطور از دوپهن شدن لوله برق هنگام خم کردن جلوگیری کنیم؟
در بیشتر موارد، پیشگیری از این مشکل سادهتر از تعمیر آن است. قبل از هر خم چند نکته را رعایت کنید:
- فنر سالم و متناسب با قطر داخلی لوله انتخاب شود؛ محل فنر دقیقاً در محدوده خم باشد؛ زاویه بهصورت تدریجی ایجاد شود؛ شعاع خم بیش از حد کوچک نباشد؛ فشار روی یک نقطه متمرکز نشود؛ در خم گرم، حرارت در محدوده مناسب و بهشکل یکنواخت اعمال شود؛ و قبل از پوشاندن مسیر، خمهای حساس و امکان عبور مناسب فنر سیمکشی بررسی شوند.
اگر چند بار پشت سر هم یک نوع لوله در محل خم دوپهن میشود، قبل از اینکه نتیجه بگیرید محصول بیکیفیت است، فنر و روش اجرا را نیز بررسی کنید.ممکن است فنر برای قطر داخلی کوچک باشد یا برقکار هر بار زاویه را در شعاعی کمتر از حد مناسب ایجاد کند.کیفیت خود لوله نیز اهمیت دارد، اما نتیجه نهایی حاصل ترکیب محصول مناسب و اجرای صحیح است.
دوپهن شدن لوله چه مشکلی برای سیمکشی ایجاد میکند؟
اولین اثر، کم شدن فضای مفید داخل لوله است.اگر تعداد سیمها زیاد باشد، همان چند میلیمتر کاهش مقطع میتواند عبور کابل را سختتر کند. اصطکاک بیشتر میشود و ممکن است برقکار مجبور شود نیروی بیشتری برای کشیدن سیم وارد کند.این کار راهحل مناسبی برای یک مسیر بد نیست.مشکل مهمتر زمانی دیده میشود که بعدها لازم باشد سیم تعویض شود. مسیری که سیم اولیه با فشار از آن رد شده، احتمالاً برای تعمیر و تغییرات آینده هم دردسرساز خواهد بود.به همین دلیل کیفیت لولهگذاری را نباید با این معیار بسنجیم که «بالاخره سیم از آن رد شد». یک مسیر خوب باید تا حد امکان امکان سرویس و تعویض سیم را هم حفظ کند.
دوپهن شدن با خم تند یا ترک خوردن چه فرقی دارد؟
این سه مشکل با هم مرتبطاند، اما یکی نیستند.خم تند یعنی شعاع قوس بیش از حد کوچک شده است. ممکن است لوله هنوز شکل مقطع مناسبی داشته باشد.دوپهنشدن یعنی خود مقطع لوله از حالت گرد خارج شده و به سمت بیضی یا تخت رفته است.ترکخوردگی یعنی دیواره لوله دچار شکست شده است.
یک خم تند میتواند باعث دوپهنشدن شود و یک خم نامناسب ممکن است در نهایت به ترک هم برسد، اما هرکدام از این موضوعات باید جداگانه بررسی شوند.اگر مقطع لوله سالم است ولی قوس بیش از حد تیز شده، مقاله «اگر خم لوله بیش از حد تند شد چه کنیم؟» مناسبتر است. اگر مشکل ترک یا شکستگی است، بهتر است راهنمای مربوط به ترک خوردن لوله خم سرد مطالعه شود.
جمعبندی
دوپهن شدن لوله برق هنگام خم کردن معمولاً زمانی اتفاق میافتد که لوله در شعاع نامناسب خم شود، فنر از نظر اندازه یا سلامت مناسب نباشد، فشار روی یک نقطه متمرکز شود یا عملیات خمکاری با عجله انجام شود. در لوله خم گرم، حرارت زیاد یا نامساوی نیز میتواند این مشکل را تشدید کند.
برای یک خم خوب فقط به زاویه نهایی توجه نکنید. شکل مقطع، نرمی قوس و فضای داخلی لوله نیز اهمیت دارند.
اگر هنگام کار متوجه شدید لوله در حال تختشدن است، همانجا توقف کنید و فنر، شعاع و شیوه اعمال نیرو را بررسی کنید. اگر خم بهوضوح له، چینخورده یا ترکدار شده، تعویض بخش معیوب معمولاً انتخاب بهتری از تلاش برای اصلاح ظاهری آن است.
اگر برای پروژه خود به لوله خم سرد سه ستاره نسوز سمنان نیاز دارید، بهتر است محصول، سایز لوله و روش خمکاری را متناسب با شرایط اجرا انتخاب کنید. برای بررسی مشخصات محصولات و انتخاب گزینه مناسب پروژه میتوانید با کارشناسان سه ستاره نسوز در ارتباط باشید.
سوالات متداول دوپهن شدن لوله برق هنگام خم کردن
چرا لوله برق هنگام خم کردن دوپهن میشود؟
شعاع بسیار کم، فنر کوچک یا نامناسب، فشار روی یک نقطه و خمکاری سریع از دلایل اصلی هستند. در خم گرم، حرارت زیاد یا غیر یکنواخت نیز میتواند باعث تخت شدن مقطع شود.
چرا با وجود فنر، لوله باز هم دوپهن میشود؟
ممکن است فنر برای قطر داخلی کوچک باشد، در محل صحیح قرار نگرفته باشد یا خودش تغییر شکل داده باشد. شعاع بیش از حد کم نیز حتی با فنر مناسب میتواند مشکل ایجاد کند.
آیا لوله دوپهن شده قابل استفاده است؟
به شدت تغییر شکل بستگی دارد. اگر مقطع بهوضوح محدود شده، چین، ترک یا مشکل محسوس در عبور سیم وجود دارد، بهتر است بخش معیوب تعویض شود.
میتوان لوله دوپهن شده را دوباره گرد کرد؟
گاهی ظاهر لوله تا حدی اصلاح میشود، اما این به معنی بازگشت کامل شرایط داخلی نیست. اگر تغییر شکل شدید یا دائمی است، تعویض بخش آسیبدیده مطمئنتر است.
چرا لوله خم گرم هنگام حرارت دادن تخت میشود؟
گرمای بیش از حد، حرارت دادن فقط یک نقطه و خمکردن با شعاع خیلی کوچک باعث نرمشدن نامناسب و تغییر شکل مقطع میشوند.
