فرض کنید هنگام خرید دو لوله برق با ظاهر، قطر و حتی ضخامت تقریباً مشابه روبه‌رو شده‌اید؛ روی هر دو نیز عبارت «استاندارد» درج شده است. آیا می‌توان نتیجه گرفت عملکرد فنی آن‌ها یکسان است؟ پاسخ لزوماً مثبت نیست. یک لوله ممکن است در برابر فشار مقاومت بیشتری داشته باشد، دیگری در دمای پایین عملکرد بهتری ارائه دهد و محصولی دیگر از نظر مقاومت در برابر ضربه یا گسترش شعله در کلاس متفاوتی قرار بگیرد.
اینجاست که کد طبقه بندی لوله برق اهمیت پیدا می‌کند. این کد مانند یک زبان فنی، بخشی از مشخصات عملکردی سیستم لوله محافظ یا کاندوئیت را نشان می‌دهد و به مهندس، برق‌کار، پیمانکار و خریدار کمک می‌کند به‌جای قضاوت بر اساس رنگ، وزن یا ضخامت ظاهری، مشخصات محصول را دقیق‌تر بررسی کند.
استاندارد IEC 61386-1 الزامات و آزمون‌های عمومی سیستم‌های مجرایی شامل لوله و اتصالات مورد استفاده برای حفاظت و مدیریت هادی‌ها و کابل‌های عایق را تعریف می‌کند. نسخه تجمیعی IEC 61386-1:2008+A1:2017 همچنان در وب‌سایت رسمی IEC منتشر شده و برای آن تاریخ پایداری 2028 درج شده است.
در ادامه، ابتدا تفاوت کد طبقه‌بندی با شماره استاندارد و کد رهگیری را روشن می‌کنیم، سپس معنای ارقام مختلف را بررسی خواهیم کرد و در نهایت می‌بینیم چگونه می‌توان این اطلاعات را هنگام انتخاب لوله برق خم سرد به کار گرفت.
کد طبقه بندی لوله برق چیست؟
کد طبقه‌بندی یا Classification Code مجموعه‌ای از ارقام است که هر جایگاه آن، یک ویژگی مشخص از سیستم لوله برق را بیان می‌کند. این ویژگی‌ها می‌توانند شامل مقاومت در برابر فشار، ضربه، حداقل و حداکثر دمای استفاده، رفتار در برابر خمش، خصوصیات الکتریکی، مقاومت در برابر ورود اجسام و آب، خوردگی، کشش، گسترش شعله و بار آویزان باشند.به بیان ساده، این کد به سؤال این لوله از نظر عملکرد فنی در چه کلاسی قرار دارد؟ پاسخ می‌دهد.
استاندارد IEC 61386-1 در Annex A قالب کدگذاری ویژگی‌های اعلام‌شده سیستم کاندوئیت را مشخص کرده است. نکته مهم این است که طبق بخش مربوط به نشانه‌گذاری، کد درج‌شده روی لوله یا کوچک‌ترین بسته‌بندی باید حداقل چهار رقم نخست را در بر بگیرد. برای لوله‌های Self-Recovering نیز حداقل پنج رقم اهمیت پیدا می‌کند.بنابراین اگر روی یک لوله عددی مانند «3331» مشاهده کردید، با یک رشته تصادفی روبه‌رو نیستید؛ هر رقم جایگاه و معنای مشخصی دارد.
تفاوت کد طبقه بندی، شماره استاندارد و کد رهگیری لوله برق
یکی از پرتکرارترین اشتباهات در محتوای فارسی، مخلوط‌شدن سه مفهوم متفاوت است.
شماره استاندارد
مشخص می‌کند محصول یا سیستم بر اساس چه سند فنی ارزیابی می‌شود. برای مثال IEC 61386-1 یک استاندارد بین‌المللی برای الزامات عمومی سیستم‌های مجرایی مدیریت کابل است و در ایران نیز خانواده استاندارد ملی 11215 در همین حوزه استفاده می‌شود. نسخه تجدیدنظر اول استاندارد ملی 11215-1 در سال 1399 که به‌صورت عمومی قابل مشاهده است، بر مبنای IEC 61386-1:2008+A1:2017 تدوین شده است.
کد طبقه‌بندی
درباره عملکرد محصول صحبت می‌کند؛ مثلاً رقم اول می‌تواند مشخص کند مقاومت فشاری لوله در کدام کلاس قرار گرفته است.
کد رهگیری یا شناسه استاندارد
برای احراز هویت یا بررسی وضعیت گواهی محصول به کار می‌رود و نباید آن را با Classification Code یکی دانست. در برخی صفحات فروشگاهی ایرانی نیز از کدهای چندرقمی قابل استعلام صحبت می‌شود که هدف آن‌ها بررسی اصالت یا وضعیت استاندارد محصول است؛ این اعداد لزوماً همان کد طبقه‌بندی IEC نیستند.
پس هنگام مشاهده چند رشته عدد روی لوله، ابتدا باید مشخص کنید هر عدد مربوط به چیست.
استاندارد IEC 61386 چه ارتباطی با طبقه بندی لوله برق دارد؟
خانواده IEC 61386 فقط یک سند نیست و برای انواع مختلف سیستم‌های لوله، بخش‌های تخصصی دارد.IEC 61386-1 الزامات عمومی را تعریف می‌کند. IEC 61386-21:2021 مخصوص سیستم‌های لوله صلب یا Rigid Conduit Systems است.IEC 61386-22:2021 الزامات اختصاصی سیستم‌های خم‌پذیر یا Pliable، از جمله سیستم‌های Self-Recovering را پوشش می‌دهد.
IEC 61386-23:2021 نیز به سیستم‌های Flexible Conduit اختصاص دارد.برای سیستم‌های مجرایی مدفون در زمین نیز IEC 61386-24 الزامات ویژه‌ای دارد؛ بنابراین نباید مشخصات یک لوله ساختمانی معمولی را بدون بررسی به سیستم دفنی تعمیم داد.
در مقررات و منابع فنی ایرانی نیز شماره‌های 11215-21، 11215-22، 11215-23 و 11215-24 برای سیستم‌های صلب، خم‌پذیر، انعطاف‌پذیر و مدفون زیر زمین دیده می‌شوند.این تفاوت اهمیت زیادی دارد: وقتی روی یک محصول عبارت «مطابق استاندارد 11215» یا «IEC 61386» نوشته شده است، بهتر است بخش دقیق استاندارد نیز بررسی شود.
معنی ارقام کد طبقه بندی لوله برق
چهار رقم نخست معمولاً پرکاربردترین بخش Classification Code هستند، زیرا مقاومت مکانیکی و محدوده دمایی را نشان می‌دهند. بااین‌حال Annex A مشخصات بیشتری را نیز در اختیار سازنده و مصرف‌کننده قرار می‌دهد.
رقم اول کد طبقه بندی لوله برق؛ مقاومت فشاری
اولین رقم نشان‌دهنده Resistance to Compression یا مقاومت در برابر فشار است.
این ویژگی بیان می‌کند سیستم لوله در آزمون استاندارد در برابر بار فشاری در چه کلاسی قرار می‌گیرد. طبیعی است که این مشخصه در مسیرهایی که احتمال اعمال فشار مکانیکی وجود دارد اهمیت بالاتری پیدا کند.
| رقم اول | کلاس مقاومت فشاری | نیروی آزمون |
|---|---|---|
| 1 | بسیار سبک | 125 N |
| 2 | سبک | 320 N |
| 3 | متوسط | 750 N |
| 4 | سنگین | 1250 N |
| 5 | بسیار سنگین | 4000 N |
این مقادیر در جداول فنی محصولات مبتنی بر IEC/EN 61386 نیز به همین ترتیب گزارش می‌شوند.
نکته مهم این است که «کلاس بالاتر» لزوماً به معنی «محصول بهتر برای همه پروژه‌ها» نیست. هدف طبقه‌بندی این است که محصول با شرایط واقعی نصب تطبیق داده شود. خرید یک سیستم بسیار سنگین برای مسیری که چنین مقاومتی لازم ندارد می‌تواند فقط هزینه پروژه را افزایش دهد.
رقم دوم؛ مقاومت لوله برق در برابر ضربه
رقم دوم به Impact Strength یا مقاومت در برابر ضربه مربوط است.
فشار و ضربه دو مفهوم متفاوت هستند. فشار معمولاً به نیروی فشاری نسبتاً پایدار اشاره دارد، در حالی که ضربه ناشی از واردشدن انرژی در مدت کوتاه است؛ مانند برخورد ابزار یا سقوط جسم روی لوله در زمان حمل و نصب.
| رقم دوم | کلاس مقاومت ضربه | انرژی ضربه |
|---|---|---|
| 1 | بسیار سبک | 0.5 J |
| 2 | سبک | 1 J |
| 3 | متوسط | 2 J |
| 4 | سنگین | 6 J |
| 5 | بسیار سنگین | 20 J |
این مقادیر در اسناد فنی سازندگان مبتنی بر IEC 61386 نیز دیده می‌شود.
در نتیجه، اگر دو محصول هر دو مقاومت فشاری کلاس 3 داشته باشند، الزاماً مقاومت ضربه یکسانی ندارند. همین موضوع یکی از دلایلی است که نباید کیفیت لوله را فقط با ضخامت یا وزن آن سنجید.
رقم سوم؛ حداقل دمای نصب و استفاده
رقم سوم مشخص می‌کند سیستم لوله برای چه حداقل محدوده دمایی طبقه‌بندی شده است.
| رقم سوم | حداقل دما |
|---|---|
| 1 | +5°C |
| 2 | -5°C |
| 3 | -15°C |
| 4 | -25°C |
| 5 | -45°C |
IEC 61386-1 همین رده‌ها را برای Lower Temperature Range تعریف می‌کند.
این مشخصه به‌خصوص در انبارش، حمل، نصب در مناطق سردسیر و پروژه‌های صنعتی مهم است. برخی پلیمرها در دمای پایین شکننده‌تر می‌شوند و رفتاری که در دمای اتاق دارند الزاماً در سرمای شدید تکرار نمی‌شود.
رقم چهارم؛ حداکثر دمای قابل استفاده
چهارمین رقم نشان‌دهنده Upper Temperature Range است.
| رقم چهارم | حداکثر دما |
|---|---|
| 1 | +60°C |
| 2 | +90°C |
| 3 | +105°C |
| 4 | +120°C |
| 5 | +150°C |
| 6 | +250°C |
| 7 | +400°C |
این دسته‌بندی مستقیماً در IEC 61386-1 آمده است.
دقت کنید که تحمل دمای مشخص به معنی مقاومت کامل در برابر حریق نیست. عبارت‌های بازاری مانند «لوله نسوز» نباید بدون بررسی مشخصات استاندارد به این معنا تعبیر شوند که محصول در هر آتش‌سوزی سالم می‌ماند.
رقم پنجم؛ رفتار لوله در برابر خمش
رقم پنجم یکی از بخش‌های مهمی است که هنگام مقایسه انواع لوله برق گاهی نادیده گرفته می‌شود.
در Annex A، چهار حالت اصلی برای رفتار خمشی تعریف شده است:
| رقم پنجم | رفتار در برابر خمش |
|---|---|
| 1 | Rigid یا صلب |
| 2 | Pliable یا خم‌پذیر |
| 3 | Pliable / Self-Recovering |
| 4 | Flexible یا انعطاف‌پذیر |
Rigid به سیستمی گفته می‌شود که ماهیت آن صلب است. Pliable قابلیت خم‌شدن دارد اما با Flexible یکسان نیست. Self-Recovering نیز به رفتار بازیابی‌شونده اشاره می‌کند. همین تفاوت سبب شده است IEC برای سیستم‌های Rigid، Pliable و Flexible به‌ترتیب بخش‌های 21، 22 و 23 مجزا داشته باشد.
ارقام ششم تا سیزدهم کد استاندارد لوله برق چه معنایی دارند؟
هرچند چهار یا پنج رقم نخست بیش از سایر ارقام روی محصولات و کاتالوگ‌ها دیده می‌شوند، Annex A اطلاعات کامل‌تری ارائه می‌کند.
| جایگاه | ویژگی | مفهوم کلی |
|---|---|---|
| رقم 6 | خصوصیات الکتریکی | پیوستگی الکتریکی، عایقی یا ترکیب آن‌ها |
| رقم 7 | نفوذ اجسام جامد | سطح حفاظت در برابر ذرات و گردوغبار |
| رقم 8 | نفوذ آب | سطح مقاومت در برابر قطرات، پاشش، جت یا غوطه‌وری موقت |
| رقم 9 | خوردگی | سطح حفاظت داخلی و خارجی در برابر خوردگی |
| رقم 10 | مقاومت کششی | از عدم اعلام تا Very Heavy |
| رقم 11 | گسترش شعله | Flame Propagating یا Non-Flame Propagating |
| رقم 12 | بار آویزان | کلاس ظرفیت Suspended Load |
| رقم 13 | اثرات آتش | در نسخه مورد استناد هنوز Under Consideration |
ساختار Annex A نسخه IEC 61386-1:2008+A1:2017 تا رقم سیزدهم ادامه دارد.
این موضوع یک نکته مهم را روشن می‌کند: در بعضی مقالات فارسی از عبارت کد طبقه‌بندی 12 رقمی استفاده می‌شود. این عبارت در منابع بازار رایج است، اما Annex A نسخه یادشده رقم سیزدهم با عنوان Fire Effects را نیز نشان می‌دهد که وضعیت آن هنوز «در دست بررسی» اعلام شده است. بنابراین هنگام تولید محتوای فنی، بهتر است به‌جای تکرار مطلق عبارت «کد 12 رقمی»، نسخه استاندارد مورد استناد مشخص شود.
رقم ششم؛ ویژگی‌های الکتریکی لوله
رقم ششم خصوصیات الکتریکی سیستم را توصیف می‌کند. کد 0 به معنای عدم اعلام ویژگی، کد 1 برای مشخصات Electrical Continuity، کد 2 برای Electrical Insulating Characteristics و کد 3 برای ترکیبی از پیوستگی الکتریکی و ویژگی عایقی تعریف شده است.
این بخش برای سیستم‌های فلزی، غیرفلزی و کامپوزیتی اهمیت متفاوتی دارد. بنابراین جنس لوله به‌تنهایی جای بررسی مشخصات الکتریکی اعلام‌شده را نمی‌گیرد.
ارقام هفتم و هشتم؛ حفاظت در برابر گردوغبار و آب
رقم هفتم حفاظت در برابر ورود اجسام جامد را مشخص می‌کند. مقادیر 3 تا 6 به‌ترتیب از حفاظت در برابر اجسام با قطر 2.5 میلی‌متر و بیشتر تا وضعیت Dust-Tight ادامه پیدا می‌کنند.
رقم هشتم مربوط به نفوذ آب است و از کد 0، یعنی عدم اعلام، تا کد 7 برای حفاظت در برابر اثرات غوطه‌وری موقت تعریف شده است. میان این دو، سطوحی برای قطرات عمودی آب، اسپری، Splashing Water و Water Jets قرار دارند.
این طبقه‌بندی با مفاهیم استاندارد IEC 60529 ارتباط دارد؛ به همین دلیل هنگام اجرای سیستم در فضای باز، محیط مرطوب یا محل شست‌وشوی صنعتی، فقط خود لوله مهم نیست و اتصالات و کل سیستم باید سطح حفاظت مورد نیاز را حفظ کنند.
رقم نهم؛ مقاومت در برابر خوردگی
این ویژگی عمدتاً برای سیستم‌هایی اهمیت ویژه دارد که اجزای فلزی در آن‌ها وجود دارد.Annex A چهار سطح را از حفاظت پایین در داخل و خارج تا حفاظت بالا در هر دو سمت تعریف می‌کند.
در محیط مرطوب، ساحلی، صنعتی یا مکان‌هایی که احتمال تماس با عوامل خورنده وجود دارد، مقاومت مکانیکی خوب به‌تنهایی کافی نیست؛ زیرا خوردگی تدریجی می‌تواند عملکرد سیستم را در طول زمان کاهش دهد.
مطالعه بیشتر:راهنمای تشخیص کیفیت لوله برق
رقم دهم؛ مقاومت کششی
مقاومت کششی با مقاومت فشاری اشتباه نشود. در این بخش بررسی می‌شود سیستم لوله و اتصالات هنگام قرارگرفتن تحت نیروی کششی در چه طبقه‌ای قرار می‌گیرند.کد 0 به معنای عدم اعلام ویژگی است و کلاس‌های 1 تا 5 از Very Light تا Very Heavy ادامه پیدا می‌کنند.
این ویژگی زمانی اهمیت بیشتری دارد که اتصالات یا نحوه اجرای سیستم امکان اعمال نیروی محوری و کششی را ایجاد کند.
رقم یازدهم؛ مقاومت در برابر گسترش شعله
یکی از مهم‌ترین نکات هنگام خرید لوله برق، تفسیر درست عباراتی مانند «نسوز» است.در Classification Code، رقم یازدهم میان Non-Flame Propagating و Flame Propagating تمایز ایجاد می‌کند. در نسخه IEC مورد استناد، کد 1 برای Non-Flame Propagating و کد 2 برای Flame Propagating ذکر شده است.
Non-Flame Propagating را نباید به «محصولی که هرگز نمی‌سوزد» ترجمه کرد. موضوع اصلی رفتار سیستم در آزمون استاندارد مربوط به گسترش شعله است.
بنابراین هنگام خرید، بهتر است به‌جای اتکا به واژه تبلیغاتی «نسوز»، مشخصات آزمون و استاندارد محصول بررسی شود.
رقم دوازدهم؛ ظرفیت تحمل بار آویزان
رقم دوازدهم Suspended Load Capacity را نشان می‌دهد. کد 0 یعنی ویژگی اعلام نشده و اعداد 1 تا 5 به‌ترتیب کلاس‌های Very Light تا Very Heavy را نشان می‌دهند.این ویژگی برای همه روش‌های اجرای ساختمان اهمیت یکسانی ندارد؛ اما وجود آن در سیستم طبقه‌بندی نشان می‌دهد استاندارد تنها به فشار و ضربه محدود نیست و رفتار مکانیکی سیستم از جنبه‌های متفاوت ارزیابی می‌شود.
رقم سیزدهم؛ اثرات آتش
در Annex A نسخه IEC 61386-1:2008+A1:2017، جایگاه سیزدهم با عنوان Fire Effects آمده است، اما مقدار آن همچنان Under Consideration ذکر شده است.وجود همین مورد نشان می‌دهد هنگام استناد به تعداد ارقام کد، باید نسخه استاندارد را مشخص کرد و از تبدیل اصطلاحات رایج بازار به یک حکم فنی مطلق خودداری نمود.
چگونه کد طبقه بندی لوله برق را بخوانیم؟
بهترین روش، خواندن ارقام از سمت چپ و تطبیق هر جایگاه با ویژگی مربوط است.فرض کنید در یک مثال آموزشی و کاملاً فرضی، کد اولیه یک سیستم 3353 باشد.رقم اول 3 یعنی مقاومت فشاری در کلاس متوسط و متناظر با 750 نیوتن قرار دارد. رقم دوم 3 یعنی مقاومت ضربه Medium یا 2 ژول است. رقم سوم 5 نشان می‌دهد حداقل محدوده دمایی تا منفی 45 درجه سانتی‌گراد تعریف شده و رقم چهارم 3 حداکثر دمای 105 درجه سانتی‌گراد را نشان می‌دهد.اگر رقم پنجم نیز مثلاً 2 باشد، سیستم از نظر رفتار خمشی در گروه Pliable قرار می‌گیرد.
این مثال یک نکته مهم دارد: کد را باید جایگاه‌به‌جایگاه خواند، نه اینکه کل عدد را یک رتبه کلی بدانیم.برای مثال، 4441 الزاماً «چهار برابر بهتر» از 3331 نیست. هر رقم یک مشخصه جداگانه را بیان می‌کند و محصول مناسب باید بر اساس نیاز واقعی پروژه انتخاب شود.
چرا معمولاً چهار رقم اول بیشتر روی لوله دیده می‌شوند؟
علت اصلی، ساختار الزامات نشانه‌گذاری است. نسخه تجمیعی IEC 61386-1 تصریح می‌کند کد طبقه‌بندی روی لوله یا کوچک‌ترین بسته عرضه درج شود و حداقل چهار رقم نخست را شامل شود. برای Self-Recovering Conduits حداقل پنج رقم در نظر گرفته شده است.
چهار رقم نخست نیز اطلاعات بسیار کاربردی ارائه می‌کنند: مقاومت در برابر فشار، مقاومت در برابر ضربه، حداقل دمای کار و حداکثر دمای کار.
این موضوع توضیح می‌دهد چرا در بسیاری از کاتالوگ‌ها یا محصولات بازار با کدهای چهاررقمی مانند 3331 یا 4441 روبه‌رو می‌شویم، در حالی که ساختار کامل Annex A ویژگی‌های بیشتری دارد.
کد طبقه بندی لوله برق UPVC چگونه انتخاب می‌شود؟
UPVC فقط جنس یا خانواده ماده محصول را مشخص می‌کند و به‌تنهایی کلاس عملکرد را تعیین نمی‌کند. دو لوله UPVC ممکن است از نظر مقاومت فشاری، ضربه، دمای پایین یا رفتار خمشی طبقه‌بندی متفاوتی داشته باشند.
برای همین، هنگام مقایسه لوله‌های UPVC بهتر است علاوه بر جنس، مواردی مانند استاندارد مورد ادعا، بخش استاندارد، Classification Code، قطر، مشخصات تولیدکننده و دیتاشیت بررسی شوند.
در برخی صفحات محصول بازار ایران نیز لوله‌های UPVC با ارجاع به استاندارد ملی 11215-21 و IEC 61386-21 معرفی شده‌اند که نشان می‌دهد باید نوع سیستم و بخش استاندارد را همزمان با جنس محصول بررسی کرد.
نکات مهم در طبقه بندی لوله برق هنگام خرید
عدد بزرگ‌تر همیشه به معنی انتخاب بهتر نیست. اگر محیط پروژه فقط به یک سطح مشخص مقاومت نیاز داشته باشد، انتخاب کلاس بالاتر بدون دلیل فنی ممکن است هزینه را افزایش دهد.
همچنین ضخامت دیواره را با Classification Code یکی ندانید. ضخامت می‌تواند بر عملکرد محصول اثر داشته باشد، اما کد طبقه‌بندی نتیجه ویژگی‌های تعریف‌شده و آزمون‌های مشخص است. دو لوله با ضخامت اسمی مشابه می‌توانند به دلیل جنس مواد، طراحی، فرایند تولید یا ساختار متفاوت، رفتار یکسانی نداشته باشند.
موضوع دیگر، تطبیق لوله و اتصال است. IEC 61386 درباره Conduit Systems صحبت می‌کند، نه فقط یک شاخه لوله جدا از اتصالات. بنابراین اگر قرار است مقاومت در برابر آب، گردوغبار یا کشش حفظ شود، کل سیستم باید سازگار باشد.
پیش از انتخاب نهایی، این چک‌لیست را بررسی کنید:
- نوع سیستم و بخش استاندارد را مشخص کنید؛ صلب، Pliable، Flexible یا دفنی.
- چهار یا پنج رقم نخست Classification Code را بخوانید.
- شرایط فشار و احتمال ضربه در مسیر نصب را بررسی کنید.
- حداقل و حداکثر دمای واقعی محیط را با کد مقایسه کنید.
- برای محیط‌های مرطوب یا صنعتی، نفوذ آب، گردوغبار و خوردگی را نادیده نگیرید.
- عبارت‌هایی مانند «نسوز» یا «فوق سنگین» را بدون دیتاشیت فنی نپذیرید.
- کد طبقه‌بندی را با شماره استاندارد و کد رهگیری اشتباه نگیرید.
- اطلاعات چاپ‌شده روی محصول را با مدارک و مشخصات سازنده تطبیق دهید.
تفاوت لوله صلب، خم پذیر و Flexible در استاندارد چیست؟
این سه واژه در بازار گاهی به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما در استاندارد مفهوم یکسانی ندارند.Rigid Conduit System در IEC 61386-21 دارای الزامات ویژه مربوط به سیستم صلب است. نسخه 2021 این استاندارد حتی الزام اعلام قابلیت Bendable بودن لوله را نیز اضافه کرده است.Pliable Conduit Systems در IEC 61386-22 بررسی می‌شوند و Self-Recovering Systems نیز در همین بخش قرار می‌گیرند.
Flexible Conduit Systems نیز سند تخصصی خود، یعنی IEC 61386-23، را دارند.بنابراین اصطلاح تجاری «خم سرد» را نباید بدون بررسی مشخصات سازنده مستقیماً معادل یک طبقه استاندارد خاص فرض کرد.
طبقه بندی لوله برق دفنی چه تفاوتی دارد؟
لوله‌ای که زیر خاک نصب می‌شود با شرایط مکانیکی و محیطی متفاوتی از لوله‌ای که داخل دیوار یا سقف اجرا می‌شود مواجه است.IEC 61386-24 به‌طور مشخص برای Conduit Systems Buried Underground تدوین شده و الزامات و آزمون‌های مربوط به لوله و اتصالات مدفون زیر زمین را پوشش می‌دهد. دامنه آن سیستم‌های فلزی، غیرفلزی و کامپوزیتی را شامل می‌شود.
در نتیجه صرف اینکه یک لوله مقاومت فشاری بالایی دارد، برای نتیجه‌گیری درباره مناسب‌بودن آن برای دفن مستقیم کافی نیست. باید بخش مربوط از استاندارد، شرایط پروژه، نوع خاک، عمق اجرا و الزامات طراحی بررسی شود.
محصولات دیگر ما:لوله داکت بانک
اشتباهات رایج در خواندن کد استاندارد لوله برق
یکی از اشتباهات متداول این است که خریدار عدد روی لوله را یک «امتیاز کلی کیفیت» تصور کند. در حالی که مثلاً رقم اول درباره Compression و رقم دوم درباره Impact صحبت می‌کند و بالا بودن یکی هیچ اطلاعاتی درباره دیگری نمی‌دهد.
اشتباه دوم، یکی دانستن کد طبقه‌بندی با کد رهگیری استاندارد است. رشته‌ای که برای بررسی اصالت محصول یا مجوز تولید استفاده می‌شود، هدف متفاوتی دارد.
اشتباه سوم، مقایسه محصولات فقط بر اساس وزن است. در بسیاری از صفحات فروش لوله برق وزن هر شاخه به‌عنوان یک ویژگی مهم معرفی می‌شود، اما Classification استاندارد مجموعه‌ای از ویژگی‌های عملکردی را بررسی می‌کند و نمی‌توان آن را از روی وزن به‌تنهایی نتیجه گرفت.
و در نهایت، استفاده از عنوان «نسوز» بدون بررسی Flame Propagation می‌تواند گمراه‌کننده باشد. مقاومت در برابر گسترش شعله اصطلاح دقیق‌تری برای بررسی رفتار تعریف‌شده در استاندارد است.
هنگام انتخاب لوله برق از روی کد طبقه بندی به چه ترتیبی عمل کنیم؟
نقطه شروع، خود کد نیست؛ شرایط پروژه است.ابتدا مشخص کنید لوله کجا نصب می‌شود: داخل دیوار، روی سطح، سقف، محیط صنعتی، فضای مرطوب یا زیر زمین. سپس احتمال فشار و ضربه مکانیکی را بسنجید و حداقل و حداکثر دمای قابل انتظار را مشخص کنید.
بعد از آن می‌توان چهار رقم اول Classification Code را با این شرایط تطبیق داد. اگر محیط پروژه رطوبت، گردوغبار یا عوامل خورنده دارد، ارقام مربوط به Ingress Protection و Corrosion اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
در مرحله آخر، دیتاشیت، استاندارد مورد استناد، نوع اتصالات و نشانه‌گذاری محصول بررسی می‌شود.
این روش بسیار قابل‌اعتمادتر از انتخاب محصول صرفاً بر اساس عناوینی مانند «لوله سنگین»، «لوله نسوز»، «درجه یک» یا «مخصوص پروژه» است.
جمع بندی؛ کد طبقه بندی لوله برق را به زبان مشخصات فنی تبدیل کنید
کد طبقه بندی لوله برق فقط چند عدد چاپ‌شده روی محصول نیست؛ هر رقم اطلاعات مشخصی درباره عملکرد سیستم لوله ارائه می‌کند. رقم اول مقاومت فشاری، رقم دوم مقاومت ضربه، ارقام سوم و چهارم محدوده دمای پایین و بالا و رقم پنجم رفتار خمشی را نشان می‌دهند. ارقام بعدی نیز ویژگی‌هایی مانند مشخصات الکتریکی، ورود گردوغبار و آب، خوردگی، کشش، گسترش شعله و بار آویزان را پوشش می‌دهند.
همچنین باید سه مفهوم را از هم جدا کرد: شماره استاندارد می‌گوید محصول بر اساس چه سندی ارزیابی می‌شود؛ Classification Code کلاس عملکرد را نشان می‌دهد؛ و کد رهگیری استاندارد ابزار دیگری برای شناسایی یا استعلام محصول است.
برای انتخاب درست، فقط به رقم بزرگ‌تر، ضخامت بیشتر یا عبارت «نسوز» اعتماد نکنید. شرایط واقعی نصب را مشخص کنید، کد را جایگاه‌به‌جایگاه بخوانید و اطلاعات محصول را با دیتاشیت و استاندارد مربوط تطبیق دهید.
اگر در حال انتخاب لوله برق برای یک پروژه ساختمانی یا صنعتی هستید، مشخصات محل نصب، نوع مسیر و شرایط مکانیکی و محیطی را پیش از خرید مشخص کنید و سپس محصول مناسب را انتخاب کنید. اگر این راهنما برای شما مفید بود، آن را با برق‌کاران، مجریان و همکاران فنی خود به اشتراک بگذارید و سؤال یا تجربه خود درباره کدهای درج‌شده روی لوله برق را در بخش نظرات مطرح کنید.
سوالات متداول درباره کد طبقه بندی لوله برق
1.کد طبقه بندی لوله برق چیست؟
کد طبقه‌بندی مجموعه‌ای از ارقام است که بر اساس استاندارد مربوط، ویژگی‌هایی مانند مقاومت فشاری و ضربه، محدوده دمایی، رفتار خمشی و سایر مشخصات فنی سیستم لوله را نشان می‌دهد. هر رقم باید به‌صورت مستقل و بر اساس جایگاه خود تفسیر شود.
2.رقم اول کد لوله برق چه معنایی دارد؟
رقم اول نشان‌دهنده کلاس مقاومت فشاری است. در IEC 61386 کلاس‌های 1 تا 5 به‌ترتیب با 125، 320، 750، 1250 و 4000 نیوتن متناظر هستند.
3.رقم دوم کد طبقه بندی لوله برق چیست؟
رقم دوم کلاس مقاومت در برابر ضربه را مشخص می‌کند. کلاس‌های 1 تا 5 به‌ترتیب با انرژی ضربه 0.5، 1، 2، 6 و 20 ژول مرتبط هستند.
4.چهار رقم روی لوله برق چه معنایی دارند؟
در کد طبقه‌بندی IEC، چهار رقم نخست به‌ترتیب مقاومت فشاری، مقاومت ضربه، حداقل دمای کار و حداکثر دمای کار را نشان می‌دهند.
5.آیا کد طبقه بندی لوله برق 12 رقمی است؟
در برخی منابع و کاتالوگ‌ها از عبارت کد 12 رقمی استفاده می‌شود؛ بااین‌حال Annex A نسخه IEC 61386-1:2008+A1:2017 جایگاه سیزدهمی با عنوان Fire Effects نیز دارد که وضعیت آن Under Consideration است. به همین دلیل نسخه استاندارد باید هنگام بیان تعداد ارقام مشخص شود.
